|
Neft
sənayesinin ekoloji problemləri
Azərbaycan
1994-cü ildən başlayaraq neft sənayesinin yeni inkişaf
dövrünə qədəm qoyur. Beynəlxalq neft müqavilələrinin
bağlanması ilə əlaqədar olaraq, illik neftçıxarma
həcmi 8-9 milyon tondan (1990-1998) 60-65 milyon tona (2007-2010)
qədər artacaq. Bağlanmış 21 müqavilədə
20 ölkədən 40-dan çox neft şirkəti iştirak
edir. Planlaşdırılan ümumi neftçıxarma həcmi
2.0 mlrd tonu ötür. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın
neft yataqlarının
mənimsənilməyə başlandığı
130 il ərzində cəmi 1.35 mlrd ton neft çıxarılmışdır.
Nəticədə təkcə Abşeron yarımadasında
14 min ha-dan çox neft gölləri və neftlə çirklənmış
ərazilər əmələ gəlmışdir.
Hər il ətraf mühitə 45 mln ton axıntı suları
və 33 min tondan çox zərərli qazlar atılmışdır.
Köhnə neft yataqlarında qazma sularının uzunmüddətli
təbii filtrasiyası nəticəsində radionuklidlər
toplanmışdır və lokal sahələrdə
radiasiya fonu yolverilən normanı 10, bəzən
isə 100 dəfələrlə ötmüşdür.
Neft sənayesinin obyektləri – quyular, nasos
stansiyaları, enerji təchizatı sistemləri,
rezervuar parklar və s. atmosferin
karbohidrogenlərlə, azot oksidləri ilə, karbon
və kükürdlə, karbon dioksidlə, kükürd
hidrogenlə və s. çirklənmə
mənbəyidirlər. İstehsalatın böyük güclərində
bu mənbələrdən olan tullantılar hava mühitinin
ekoloji vəziyyətinin pisləşməsinə
və bu da öz növbəsində əhalinin kütləvi
xəstələnməsinə, torpağın
məhsuldarlığının azalmasına,
bioresursların məhvinə və s. gətirib çıxara
bilər.
Neft sənayesi atmosferə zərərli
maddələrin ümumi miqdarının xeyli
hissəsini (37-40 %) atır.
Cədvəl
1
Azərbaycan
neft sənayesinin atmosferə tullantılarının
dəyişmə dinamikası
|
Tullantılar
|
1995
|
1996
|
1997
|
1998
|
|
Cəm
|
601.6
|
271.5
|
287.3
|
248.6
|
|
Bərk
|
0.6
|
0.57
|
0.9
|
1.3
|
|
Qazlar
və mayelər
|
601.0
|
270.9
|
286.3
|
247.3
|
|
SO2
|
1.67
|
2.71
|
8.79
|
8.21
|
|
CO
|
12.5
|
14.45
|
8.44
|
9.30
|
|
NOX
|
3.55
|
4.66
|
5.02
|
5.40
|
|
RH
|
576.8
|
240.6
|
254.13
|
216.2
|
|
UOB
(VOC)
|
5.89
|
7.8
|
9.25
|
7.8
|
|
Başqaları
|
0.54
|
0.58
|
0.20
|
0.4
|
90-cı illərin başlanğıcından etibarən
neft sənayesindən atmosferə tullantıların
azalma tendensiyası müşahidə olunur ki, bu da emal
olunan qazaxıstan neftinin həcminin azalması ilə
əlaqədardır. İstehsalın və emalın
planlaşdırılan inkişafında havanın
çirklənməsində neft sənayesinin payı artacaq.
Cədvəl
2. Hava mühitinin stasionar mənbələrlə çirklənməsində
neft sənayesinin payı
|
İllər
|
1990
|
1995
|
1996
|
1997
|
1998
|
|
Pay,
%
|
52.7
|
68.4
|
70.2
|
73.7
|
70.5
|
Neft
sənayesindən ətraf mühitə tullantıların
mənbəyi qazma prosesləri (qazma məhlulları),
neftçıxarma (xüsusilə köhnə quyulardan),
daşınma (nasosların yuyulması) və neft
emalı (neftin ilkin təmizlənmə məhsulları,
şlamlar və s.) prosesidir. Neft sənayesinin bərk
tullantıları (işlənmış katalizatorlar,
şlamlar, neft qalıqları, neft daşınmasının
parafinli tullantiları və s.) demək olar ki, neft
sənayesinin bütün mərhələlərində yaranır.
|
