Radiasiya təhlükəsizliyi 

            Azərbaycanda ionlaşdırıcı şüalanmanın mənbələri müxtəlif elmi-tədqiqat institutları (xüsusilə Elmlər Akademiyasının Radiasiya tədqiqatları Sektoru), səhiyyə obyektləri və hərbi hissələrdir. Radiasiya tədqiqatları Sektorunda 60 –cı illərdən aktivliyi mkKüri ətrafında  olan Co-60, Cs-137 izotopik mənbələr vardır. Həmçinin ELU-4, ELİT-1, E-12 elektron sürətləndiriciləri vardır ki, bunlarda da elektronların enerjisi 5 MeV və şüanın gücü 1 kVt-a qədərdir. Müxtəlif tibbi müəssisələrdə (Onkologiya institutu, xəstəxanalar) radoterapiya və radiodiaqnostika üçün izotopik mənbələr və rentgen aparatları vardır. Müəyyən istifadə vaxtından sonra izotopik mənbələrin aktivliyi azalır və onlar məqsədyönlü istifadə oluna bilmirlər. Belə hallarda radiaktiv tullantıların basdırılması problemi yaranır. Radiasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi bu mənbələrin istifadəsi və basdırılması, həm də ölkənin təbii radiaktivlik problemi ilə əlaqədardır.

            Demək olar ki, bütün süni radiaktiv mənbələr (izotopik mənbələr, rentgen aparatları, elektron sürətləndiriciləri ) möhkəm müdafiə və avtomatik blokirəedici sistemə malikdirlər və sanitar orqanlar tərəfindən nəzarətdədirlər. İstifadə vaxtı keçdikdən sonra  şüalanma mənbələri bu obyektlərdə, həmçinin hərbi hissələrdə dezaktivasiya edilir və “İzotop” xüsusi kombinatının radiaktiv tullantılar qəbirstanlığında basdırılır. Radioekoloji vəziyyətə “İzotop” xüsusi kombinatının potensial imkanlarının tükənməsi mənfi təsir göstərə bilər. Hələ 1994-cü ildə assiqnovaniya ayrılmış və “İzotop”-un genişləndirilməsi və rekonstruksiya işləri başlanmışdır. İşlərin ümumi dəyəri 4 mln ABŞ dolları təşkil edir.

            1997-ci ildən ölkə sərhədləri daxilində ionlaşdırıcı şüalanma mənbələrinin inventarizasiyası aparılır. İonlaşdırıcı şüalanma mənbələri Ağstafa rayonunun Soyuq-Bulaq qəsəbəsində və Naxçıvanda tapılmışdır ki, bunlar da Rusiya hərbçiləri tərəfindən uyğun sənədlər olmadan atılıb qalmışdır. Radioekoloji vəziyyəti çətinləşdirən əsas faktorlardan biri də neftin çıxarılması, daşınması və emalıdır. Neftlə birgə səthə çıxan plast sularında radium, torium, kalium izotopları vardır ki, bunlar da torpağa keçir, boru divarlarına çökür, lokal sahələrdə qatılaşırlar. Bu sahələrdə radiaktiv şüalanmanın səviyyəsi fon qiymətlərini 50-150 dəfə ötür. Məsələn, Əliyev və Zolotoviçkayanın ölçmələri göstərir ki, Qum adası neft yatağının ayrı-ayrı sahələrində radiasiya fon səviyyəsi 600 mkr/saat-a çatır. Neft kəmərləri obyektlərində ( nasos stansiyaları, rezervuar parklar, boru kəmərləri və s.) radiasiya səviyyəsinin ölçülməsi göstərir ki, ətraf mühitdə radiasiya fonunun əhəmiyyətli dərəcədə artması müşahidə edilmir. Lakin bu, obyektlərin özündə yüksək radiasiya fonunun olmasını istisna etmir.

            Radionuklidlərin anomal yüksək konsentrasiyaları həmçinin neft, kimya və yod-brom istehsalatlarının istehsal tullantılarında da qeyd olunur. 1998-ci ildə Bakıda şüalanma səviyyəsi 120-3000 mkr/saat olan 157 lokal və sahəvi radionuklid çirklənməsi müəyyən edilmişdir ki, bu günə qədər bunların 31-i, əsas etibarilə şəhərin mərkəzi hissəsində yerləşənləri zərərsizləşdirilmişdir.

            Azərbaycan ərazisi təbii radoaktiv nöqteyi-nəzərdən çox mülayim şəraitdə yerləşir. Belə ki, təbii radiaktivlik səviyyəsi yolverilən norma intervalındadır və 10-15 mkr/saat –ı ötmür.