Xəzər ekoloji proqramı

BMT və TASİS tərəfindən maliyyələşdirilir. Bu proqram bölgənin əsas ekoloji problemlərinin həllinə yönəldilmişdir. XEP-in əsas konsepsiyasına aşağıdakı müddəalar daxildir:

- Xəzərin ekologiyasının idarə olunması və davamlı inkişafın təmin edilməsi,

- Həyati ehtiyatların və su keyfiyyətinin qorunması,

- İnsanların uzunmüddətli yaşayışı üçün əlverişli şəraitin təmin edilməsi,

- Gələcək həyat üçün bölgənin davamlılığı və əhalinin sağlamlığının qorunması

XEP beynəlxalq agentliklərin Xəzər ölkələrində həyata keçirdikləri proqramların çərçıvəsinə daxil olur.

Beynəlxalq partnyorların 1995-ci ildə bölgəyə səfəri zamanı yaradılması razılaşdırılmış XEP ilk dəfə 1994-cü ilin mayında Almatıda Ekoloji əməkdaşlıq haqqında qəbul edilmiş razılaşmalar və deklorasiyada öz əksini tapmışdır. Caspian sea 1995-ci ilin missiyası əslində bu sahədə bölgə ölkələri ilə Beynəlxalq ictimaiyyət arasında əməkdaşlığın başlanğıcı olmuşdur. Bu proqram bütün 5 Xəzəryanı ölkəni əhatə edir və bir sıra beynəlxalq agentliklərlə (Dünya Bankı, BMT ER, UNDP, Avropa Birliyi (TASİS) birlikdə fəaliyyət göstərir. XEP proqramı Ramsarda (İran) keçirilən görüşdə, 1998-ci ilin mayında rəsmi olaraq qeyd oıundu.

Bundan bir il əvvəl Dünya bankı Xəzəryanı ölkələrlə birlikdə proqramın konsepsiyasını işləyib hazırlamışdır. Bundan başqa, UNDP XEP üçün Qlobal ekoloji təchizat Layihəsi istiqamətində təkliflər hazırlamışdır ki, bu da əsasən sərhədlərarası məsələlərin üstün istiqamətinə yönəldilmişdir. Burada əsasən XEP yerinə yetirilməsinin texniki əsaslarına diqqət yetirilmişdir. XEP-in əsas sərhədlərarası tematik sahələrinə aşağıdakılar daxildir:

- İctimaiyyətin şüurlylyq dərəcəsi və XEP-ə qoşulması

- Regional informasiya bazası və informasiya sisteminin idarə olunması

- Çirklənmə dərəcəsinin regional dəyərləndirilməsi

- Sərhədlərarası biomüxtəliflik

- Balıq ehtiyatları və digər hidrobioresursların davamlılığının idarə olunması

- Sərhədlərarası sahil sahələrinin planlaşdırılması və idarə olunması

- Sahil sahələrində səhralaşma və torpaqların deqradasiyası

- İnsanın davamlı inkişafı və sağlamlığı

- Regional təhlükəliyə qarşı reaksiya

- Hüquqi, qanini və iqtisadi çərçivələrin hazırlanması

- Zərərli maddələrin yayılmasına nəzarət təşkilatlarının və üsullarının müasirləşdirilməsi

2000-ci ilin iyulunda hazırkı XEP öz işinin aşağıdakı nəticələri

· Səmərəli regional sektorlararası (ictimai və özəl) əlaqələndirmə ekoloji idarə

· Sərhədlərarası diaqnostik təhlil

Xəzərə aid ekoloj problemlərin həllini yönəldilmiş hər bir ölkə üçün milli fəaliyyət planlarının (qısa və uzunmüddətli) hazırlanması və hazırlanmış sərhədlərarası planların qarşıdakı 10 ildə yerinə yetirilməsi. Planda onlar üçün maliyyə vəsaiti nəzərdə tutulacaqdır.