“Şərq Şərq” Proqramı

          Məqsəd

“Şərq Şərq“  proqramı Soros fondu şəbəkəsində mütəxəssislər, Mərkəzi və Şərqi Avropa və keçmiş Sovet İttifaqı ölkələri institutlarının və müəssisələrinin arasında bugünkü və çox vaxt təzə ünsiyyət və əməkdaşlıq vasitələrini təmin edir. Bu proqram novator ünsiyyət və partnyorluq üçün imkan verməklə keçid dövrünün cəmiyyətlərində mövcud olan problemlərin həll edilməsi vərdişlərinin inkişafına imkan yaradır.

Proqram Orta Asiya və Mərkəzi və Şərqi Avropadakı Soros fondu şəbəkəsinin 39 şöbə və filiallarında fəaliyyət göstərir: Azərbaycanda, Albaniyada, Ermənistanda, Bosniya və Herseqovinada, Bolqarıstanda, Macarıstanda, Gürcüstanda, Estoniyada, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda, Latviyada, Litvada, Makedoniyada, Moldovada, Monqoliyada, Polşada, Rumıniyada, Rusiyada, Slovakiyada, Sloveniyada, Tacikistanda, Ukrainada, Özbəkistanda, Çex Respublikasında, Xorvatiyada və Yuqoslaviyada.

Proqram postkommunist keçid dövründə bir birindən öyrənən və təcrübələri ilə mübadilə edən keçmiş İttifaqin və Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrində adamların və institutların arasında açıq dialoqu və fikir mübadiləsini həvəsləndirir. Proqram dialoqun yaradılmasına imkan verir, ümumi problemlərin həll edilməsi üçün qarşılıqlı əlaqələri həvəsləndirir və Soros Fondları üçün oxşar problemləri olan adamlar və müəssisələrlə infrastruktur və regional şəbəkələrin quruluşunda əməkdaşlıq etməyə imkan yaradan bir mexanizmdir.

“Şərq Şərq“  proqramı keçmiş Sovet İttifaqı və Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrində keçid dövründə olan bugünkü problemlərin anlayışının səviyyəsini qaldırmaq üçün cəhd göstərir. Proqramin gücü postkommunist məkanında olan ölkələr üçün səciyyəvi olan problemlərin həllini tapmaq üçün bir birinə kömək etmək və bir birinin təcrübəsi ilə mübadilə etmək istəyən müxtəlif regionlardan adamları birləşdirmək bacarığından ibarətdir. “Şərq Şərq“  proqramı əməkdaşlığın başlanğıc nöqtəsidir, o, qarşılıqlı dialoq və regional əməkdaşlıq üçün münasibətlərin formasının necə olduğunu göstərir və uzunmüddətli perspektivdə onun məqsədi ümumi problemlərin həlli və ümumi məqsədlərə nail olmaq üçün adamları bir yerdə işləməyə təkan verməklə ayrı-ayrı şəxslərin imkanlarını genişləndirməkdir.

1991-ci ildə proqram 3 layihənin yerinə yetirilməsinə kömək etdi. O vaxtdan proqramın çərçivəsində hər il iki yüzdən çox layihə hazırlanıb işlədilir.

Layihələr postkommunist inkişafında və keçid dövründə cəmiyyət üçün səciyyəvi olan problemlərin həllinə yönəldilir. Bu problemlərə aşağıdakılar da daxildir:

·        NGO və “ücüncü sektor” – imkanların genişləndirilməsi və birgə aparılan fəaliyyət;

·        İqtisadi yenidənqurmanin və özəlləşdirmə proseslərinin sosial effektləri;

·        Səhiyyə islahatının sosial aspektləri;

·        Etnik münasibətlər;

·        Müstəqil kütləvi informasiya vasitələri;

·        Ətraf mühitin qorunması;

·        Gənclərin demokratizasiya proseslərində iştirakı;

·        Mədəni mənsubiyyət və qarşılıqlı əlaqə;

·        Mülki cəmiyyətdə kender problemləri

“Şərq Şərq” Proqramı tarixinin əvvəlki dövrü

“Şərq Şərq” Proqramı 1991-ci ildə fikir mübadiləsini , həmçinin Soros Fondun şəbəkəsi regionunun daxilində açıq dialoqu müdafiə etmək üçün və xüsusi regional təcrübələr ilə bağlı münasibətləri və xüsusi bilikləri inkişaf etdirmək üçün yaradılıb. Proqramın mahiyyəti Soros Fondun şəbəkəsi daxilində yaradılan yerli təşəbbüslərin forumunu yaradan regional təcrübəyə diqqəti cəlb etmək üçün layihələrin inkişafında və yaxud uyğunlaşdırılmasında yaradıcılıq fəaliyyətindən ibarətdir.

Proqram qarşılıqlı əlaqə vasitəsi ilə regionun daxilində partnyorluğu və əlaqəliyi qurur və müdafiə edir. Onun məqsədi kənar layihələrə və tövsiyələrə güvənməyən öz şərtləri əsasında postkommunist problemləri həll edə bilənlər və onları daha yaxşı başa düşən xüsusi şəxslər və müəssisələrin arasında səmərəli və praktiki iş atmosferasını yaratmaqdir. “Şərq Şərq” proqramının layihələri regionda başlanmış və mədəni, iqtisadi və sosial keçidə fəal daxil olmaq üçün və ona vasitəsiz kömək etmək üçün işlənib hazırlanmış təşəbbüslərdir. Uzunmüddətli perspektivə yönəldilən layihələrə üstünlük verilir.

Proqramın mahiyyəti Soros Fondun şəbəkəsi daxilində yaradılan yerli təşəbbüslərin forumunu yaradan regional təcrübəyə diqqəti cəlb etmək üçün layihələrin inkişafında və yaxud uyğunlaşdırmasında yaradıcılıq fəaliyyətindən ibarətdir.

Həyata keçirmə

Proqramın koordinatorları partnyorları yerlərdə tapır və mübadilə, regional əlaqələr və kontaktlar təşkil etmək üçün qeyri-dövlət müəssisələrinə proqramların həyata keçirilməsi və inkişafı üçün imkanlar təklif edir. “Şərq Şərq” proqramı qrant verilməsində standart proqram deyil. Proqramın koordinatorları layihələrin inkişafı və işlənməsində fəal iştirak edirlər. Yaradıcılıq nöqteyi-nəzərindən yanaşma, region və tədqiqat mövzusu ilə yaxşı tanış olma proqramın strateji inkişafında mühüm rol oynayır. “Şərq Şərq” proqramınin kalendarı şəbəkədə daimilik əsasında yayılır, həm də layihələrin təhlilini və qiymətləndirilməsini, əməliyyatları, strategiyanı və proqramın məqsədlərini ətraflı təsvir edən arayış kitabçasından istjfadə etmək olar.

1997-ci ildə Nyu-York mərkəzi aşağıdakı proqram üzrə 2 arayış kitabçasını nəşr etmişdir:

1.          ”Şərq Şərq ilə görüşür: ölkədən ölkəyə”- proqramın koordinatorları tərəfindən yazılmış oçerk məcmuəsi. Bu oçerklərdə şəbəkənin hər bir şö’bəsinin koordinatorların nöqteyi-nəzərindən proqramın beşillik xülasəsi təmsil edilib.

2.          ”Şərq Şərq ilə görüşür: layihədən layihəyə”- 1991-ci ildən başlayaraq proqram çərçivəsində keçilmiş bütün layihələrin qısa təsviri, bu kitabça “Ölkədən-ölkəyə “ oçerk məcmuəsinə əlavədir.

“Şərq Şərq” proqramı ideyasının uzunmüddətli əhəmiyyəti var, çünki informasiya mübadiləsi açıq cəmiyyətin əsasıdır. Bu proqram gələcəyə yönəldilib və hətta Soros Fondu tərəfindən kömək qurtaranda gələcəkdə də beynəlxalq mübadilənin prosesinə obyektivlik və çeviklik göstərməyə davam edəcək. Buna görə proqram həm indiki zamanda, həm də gələcəkdə digər donorların maliyyə vəsaitlərini, maraqlarını və proqram istiqamətlərini nəzərə alaraq fəaliyyət göstərməyə çalışır.

Proqram üzrə Azərbaycanda aşağıdakı ekoloji layihələr həyata keçirilmişdir:

1. “Xəzər dənizinin ekoloji problemləri və Xəzəryanı ölkələrdə ekoloji təhsil”. Beynəlxalq seminar, 18-20 noyabr, 1998, Bakı, Azərbaycan Universiteti
2. “Ozon qatının deşilməsi və onun insan sağlamlığına təsiri”. Beynəlxalq seminar, 15-18 may, 2000, Bakı, “Ekoyl” elmi-ekoloji cəmiyyəti
3. Treninq ”Xəzəryanı ölkələrin davamlı inkişafının problemləri”, 30 may-2 iyun, 2000, Bakı.