Dünya bankının Azərbaycanda layihələri

Dünya bankının Azərbaycanda həyata keçirdiyi Layihələrin ideyası ilk dəfə 1997-ci ildə Baş nazirin müavini A. Şərifovun rəhbərliyi ilə başa çatdırılmış Ətraf mühitin mühafizəsi üzrə Milli fəaliyyət planından meydana çıxmışdır. Bu Planin yaradılmasında Dövlət ekologiya komitəsi, Elmlər Akademiyası,  bir sıra dövlət və qeyri-dövlət strukturları iştirak etmişlər. Milli fəaliyyət Plani bir sıra Layihələrin Azərbaycanda həyata keçirməsinin vacibliyini qarşıya qoymuşdur. Bu Layihələr aşağıdakı meyarlar üzrə seçılmışlər:

a) Azərbaycanda iqtisadiyyatin inkişafı və ətraf mühitin sağlamlaşdırılmasında rolu,

b)   Planda nəzərdə tutulmuş vəzifələrə uyğunluğu,

c)  Ölçü və mürəkkəbliyi cəhətdən pilot miqyaslarda nümayiş etdirilməyə uyğunluğu.

Azərbaycandakı vəziyyət nəzərə alınmaqla yuxarıdakı meyarlara 4 Layihə uyğun gəlmiş və 1998-ci ildə Dünya bankı (World bank) tərəfindən bu Layihələr hazırlanmışdır.

1.  Yeni balıqyetişdirmə zavodu yaratmaqla Azərbaycanda nərə balıqlarının yetişdirilməsi həcminin bərpa olunması

2.  Civə ilə çirklənmiş sahələrdə təmizləmə texnologiyası tətbiq etməklə ərazinin civədən təmizlənməsini təmin etmək

3.  Abşeron yarımadasında neftlə çirklənmiş torpaqların təmizlənməsi

4.  Ətraf mühitin idarə olunması sahəsində Azərbaycanin qanunvericilik və normativ aktlarının təkmilləşdirilməsi

Layihələrin təsviri:

1.  Nərə balığı zavodu (9 mln. $).

Dünyada qara kürü istehsalının 90% -ə qədəri Xəzər dənizinin payına düşür. Lakin son iyirmi ildə Xəzərin Azərbaycan bölməsində nərə balığı istehsalı kəskin aşağı düşmüşdür. Belə ki, 1980-ci ildə əgər 25 000 ton nərə balığı istehsal olunurdusa, bu rəqəm 1997-ci ildə 1000 tona çatmışdır, yəni 96 % azalmışdir. Bununla bərabər, Kür çayının deltasında yerləşən balıqyetişdirmə zavodu Xəzərdə suyun səviyyəsinin qalxması ilə əlaqədar olaraq su altinda qalmış və istehsal dayandırılmışdır. Balıq sənayesinin tempini artırmaq və biosferin tarazlığını qorumaq üçün yeni nərə zavodunun tikilməsi Layihədə nəzərdə tutulur.

2.  Cıvənin təmizlənməsi (8,1 mln. $)

Sumqayıt şəhəri 350 000 əhaliyə və inkişaf etmiş neft-kimya sənayesi kompleksinə malik olmaqla Bakıdan 30 km şımali-qərbdə Xəzər dənizi sahilində yerləşir. Sumqayıtın sənaye kompleksində, xüsusilə xlor və kaustik soda istehsalında civə amalqaması istifadə edilmişdir. Nəticədə ətraf mühitə 65 000 tondan çox civə ilə zəngin tullantı atılmışdır. Bu isə insan sağlamlığı üçün ciddi problemlər yaratmaqdadır. Layihə bu məsələnin həllinə yönəldilmişdir.

3.  Torpaqların neftdən təmizlənməsi (5,1 mln. $)

140 illik tarixə malik neft istehsalının inkişafı nəticəsində Abşeron yarimadasında 10 000 hektardan çox sahə neftlə çirklənmişdir. Bu çirklənmə əhalisi sıx yerləşmiş Bakı-Abşeron rayonunda hava şəraitinə, su ehtiyatlarına və ümumiyyətlə yaşayış şəraitinə mənfi təsir göstərir. Layihə bu torpaqların neftdən təmizlənməsini qarşıya qoymuşdur. Təbii ki, Dünya bankı tərəfindən maliyyələndirilən Layihə bu məsələnin öhdəsindən tam gələ bilməz, amma bu problemin həlli üçün yollar müəyyənləşdiriləcəkdir.

4.Ətraf mühitin idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi (1,4 mln. $)

İndiyə qədər Azərbaycanda keçmiş Sovet İttifaqında tətbiq olunan bir sıra ekoloji normativ və qanunvericilik aktları istifadə olunmaqdadır. Bu isə ölkədə xarici investisiyanın tətbiqini və beləliklə, Azərbaycanın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiya olunmasını ləngidir. Nəzərdə tutulan Layihənin həyata keçirilməsi nəticəsində bu çatışmazlıqlar aradan qaldırılacaq və dövlətin ətraf mühitin idarə olunması mexanizmi təkmilləşdiriləcəkdir.

Layihənin koordinatorları:             

Dünya bankı:       Rocer Batston, 1818 n street NW

Washington DC 20433

Tel. (202) 473-3116

Fax: (202) 477-3285

Azərbaycan:  Rauf Muradov , Bakı, 370001, İstiqlaliyyət küç. 31

Tel/Fax: 99412-926863