”Heyvanlar aləmi haqqında” Azərbaycan respublikasının qanunu

IX fəsil, 56 maddədən ibarət olan bu Qanun 4 iyun 1999-cu il tarixdə Prezident tərəfindən (N 675-İD) imzalanmışdır. 

   Bu qanun Azərbaycan respublikasında heyvanlar aləminin mühafizəsinin  və istifadəsinin hüquqi əsaslarını müəyyən edir. Belə ki, heyvanlar aləmi təbii mühitin və bioloji müxtəlifliyin əsas komponentlərindən biri, ölkənin milli sərvəti, əhalinin mənəvi və estetik tələbat mənbəyi olaraq elmi-tədqiqat obyekti, xammal və yeyinti məhsulları kimi istifadə edilir və qorunur.

Bu qanunun məqsədi – respublika ərazisində təbii sərbəstlik, yarımsərbəst və qeyri sərbəst şəraitdə daimi, müvəqqəti və köçəri yaşayan bütün vəhşi heyvan növlərinin, onların yaşayış yerlərinin, nəsil verməsinin, populyasiyalarının, cinsiyyət hüceyrələrinin, rüşeymlərinin və heyvanlar aləminin digər obyektlərinin qorunub saxlanılması və səmərəli istifadəsini təmin etməkdir.

Qanunun vəzifələri isə heyvanlar aləminin mühafizəsinin  və istifadəsinin təşkilinə idarə edilməsinə və dövlət tənzimlənməsinə hüquqi baza yaratmaqdır.

Qanunun I fəslində (1-6-cı maddələr) bu qanunda istifadə edilən termin və anlayışların izahı, heyvanlar aləminin obyektləri və subyektləri, heyvanlar aləminin obyektləri üzərində mülkiyyət hüququ, heyvanlar aləminin mühafizəsi və istifadəsi ilə bağlı hüquq münasibətlərinin iştirakçıları müəyyənləşdirilmişdir.

Qanunun II fəsli (7-11-ci maddələr) - Heyvanlar aləminin mühafizəsi və istifadəsi sahəsində idarəetməyə həsr edilmişdir.

Qanunun III fəslində (12-26-cı maddələr) – Heyvanlar aləmindən istifadənin hüquqi qaydaları şərh edilmişdir. Burada heyvanlar aləmindən istifadənin forma və növləri, balıqçılıq, ovçuluq, ov və balıqçılıq obyektlərinə aid edilməyən vəhşi heyvanların tutulması və vurulmasının  hüquqi qaydaları şərh edilir, habelə heyvanların sayının tənzimlənməsi müəyyənləşdirilir.

Heyvanlar aləminin mühafizəsinin hüquqi məsələləri Qanunun IV fəslində (27-40-cı maddələr) göstərilmişdir. Bu fəsildə vəhşi heyvanların yaşayış mühitinin, çoxalma şəraitinin və miqrasiya yollarının mühafizəsi, heyvanlar aləminin vəziyyətinə zərərli təsir göstərə bilən obyektlərin ekoloji ekspertizası, nadir və nəsli kəsilməkdə olan heyvanların mühafizəsi, törəyib artması və istifadəsi, ekoloji normativlər müəyyən edilərkən heyvanlar aləminin mühafizəsinə dair tələblər geniş şərh edilmişdir. Eyni zamanda burada heyvanların köçürülməsi, iqlimə uyğunlaşdırılması və artırılması, heyvanlar aləminin mühafizəsi, səmərəli istifadəsi və törəyib artması xeyrinə təbii ehtiyatların mülkiyyətçilərinin və istifadəçilərinin hüquqlarının məhdudlaşdırılması irəli sürülmüşdür.

Qanunun V fəsli (41-42-ci maddələr) heyvanlar aləmi obyektlərinin dövlət uçotu, kadastrı və monitorinqi məsələlərinə həsr edilmişdir.

Qanunun VI fəslində isə (43-46-cı maddələr) heyvanlar aləminin mühafizəsi və istifadəsinə nəzarətin hüquqi əsaslarından bəhs edilir. Burada heyvanlar aləminin mühafizəsi və istifadəsinə dövlət nəzarətini həyata keçirən müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının və bələdiyyələrin hüquqları sadalanir.

Qanunun VII fəslində (47-51-ci maddələr) heyvanlar aləminin mühafizəsi və istifadəsinin iqtisadi tənzimlənməsi müəyyənləşdirilmişdir. Burada heyvanlar aləmindən istifadəyə görə ödəmələr və qeyri-qanuni heyvan ovuna görə cərimələr, heyvanlar aləminə vurulan zərərin ödənilməsi hüquqi cəhətdən müəyyənləşdirilmiş heyvanlar aləminin mühafizəsinin səmərəli istifadəsinin və artırılmasının stimullaşdırılması şərh edilmişdir.

Qanunun VII fəslində (52-54-cü maddələr) heyvanlar aləmi haqqında qanunvericiliyin pozulmasına görə məsuliyyət və mübahisələrin həlli təsbit olmuşdur. Burada (maddə 53) göstərilir ki, heyvanlar aləmi haqqındakı qanunu pozan şəxslər, respublika qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada inzibati, mülki-hüquqi və cinayət məsuliyyəti daşıyırlar.